Τι συμβαίνει όταν η αλήθεια δεν είναι πια δεδομένη; Όταν τα γεγονότα γίνονται αντικείμενο διαπραγμάτευσης και η κοινή γνώμη αποφασίζει πριν ακόμη μιλήσει η δικαιοσύνη; Περισσότερα από 140 χρόνια μετά τη συγγραφή του, ο «Ένας εχθρός του λαού» του Χένρικ Ίψεν επιστρέφει στη σκηνή όχι ως ένα κλασικό έργο του 19ου αιώνα, αλλά ως ένα επείγον ερώτημα για τον κόσμο του σήμερα.

Η Βραζιλιάνα σκηνοθέτις Christiane Jatahy (Κριστιάνε Ζαταΐ), μία από τις σημαντικότερες δημιουργούς του σύγχρονου θεάτρου, παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Αθηνών, στις 26 και 27 Ιουλίου, το έργο “A Trial”, μια ριζοσπαστική διασκευή που μετατρέπει την ιστορία του Ίψεν σε μια ζωντανή δημόσια δίκη, όπου ο τελικός κριτής δεν είναι κάποιος δικαστής, αλλά το ίδιο το κοινό.

Η Ζαταΐ, η οποία τιμήθηκε με τον Χρυσό Λέοντα της Μπιενάλε της Βενετίας το 2022 για το σύνολο του έργου της, δημιουργεί μια παράσταση που κινείται στα όρια θεάτρου και κινηματογράφου, μυθοπλασίας και ντοκουμέντου, σκηνής και πραγματικής ζωής.

Στο πλευρό της βρίσκεται ο Βάγκνερ Μόουρα, ο διεθνώς αναγνωρισμένος Βραζιλιάνος ηθοποιός που έγινε παγκοσμίως γνωστός μέσα από το Narcos και βραβεύτηκε στις Κάννες για την ερμηνεία του στην ταινία The Secret Agent. Ο Μόουρα ενσαρκώνει τον Τόμας Στόκμαν, τον γιατρό που στον κόσμο του Ίψεν ανακαλύπτει ότι τα νερά της λουτρόπολης όπου ζει είναι μολυσμένα και πληρώνει το τίμημα επειδή επιμένει να πει την αλήθεια.

Όμως η εκδοχή της Ζαταΐ μεταφέρει τη σύγκρουση στο σήμερα

Ο Στόκμαν δεν βρίσκεται απλώς αντιμέτωπος με μια κοινότητα που δεν θέλει να ακούσει. Βρίσκεται μπροστά σε ένα σύγχρονο δημόσιο δικαστήριο, όπου η κοινωνία καλείται να αποφασίσει: Είναι ένας άνθρωπος που υπερασπίζεται την αλήθεια ή πράγματι ένας «εχθρός του λαού»;

Ο Στόκμαν δεν ζητά απλώς απαλλαγή. Ζητά το δικαίωμα σε μια ουδέτερη διαδικασία που θα εξετάσει τις πράξεις, τις επιλογές και τη δημόσια στάση του.Υπήρξε πράγματι προσπάθεια υπονόμευσης της κοινότητας ή μια προσπάθεια υπεράσπισης της αλήθειας; Είναι ένας άνθρωπος που θέτει σε κίνδυνο το κοινό καλό ή είναι τελικά ένας «εχθρός του λαού»;

Στη νέα εκδοχή της Ζαταΐ, ο ίδιος ο Στόκμαν αναλαμβάνει την υπεράσπισή του, ενώ ο αδελφός του Πέτερ, δήμαρχος της πόλης, βρίσκεται απέναντί του ως κατήγορος. Οι υπόλοιποι χαρακτήρες εμφανίζονται με τις δικές τους εκδοχές της πραγματικότητας, μετατρέποντας μια οικογενειακή σύγκρουση σε έναν συλλογικό καθρέφτη μιας κοινωνίας που προσπαθεί να αποφασίσει τι είναι αλήθεια.

Και η απάντηση βρίσκεται στα χέρια των θεατών.

Κάθε βράδυ, 11 μέλη του κοινού αναλαμβάνουν τον ρόλο των ενόρκων και καλούνται να πάρουν θέση. Η παράσταση δεν επαναλαμβάνεται ποτέ ακριβώς με τον ίδιο τρόπο, καθώς οι αποφάσεις τους επηρεάζουν τη ροή της βραδιάς.

Εκεί βρίσκεται και η μεγάλη ανατροπή της Ζαταΐ: η δίκη δεν συμβαίνει μόνο πάνω στη σκηνή. Συμβαίνει μέσα στην αίθουσα. Οι θεατές δεν παρακολουθούν απλώς μια σύγκρουση γύρω από την αλήθεια. Καλούνται να αναμετρηθούν με τη δική τους θέση απέναντί της. Τι κάνουμε όταν η αλήθεια συγκρούεται με το συμφέρον; Πώς αποφασίζουμε όταν ακούμε δύο διαφορετικές πλευρές; Και πόσο εύκολο είναι τελικά να κρίνουμε κάποιον πριν τον ακούσουμε;

Jatahy, η σκηνοθέτις που ενώνει θέατρο και κινηματογράφο

Η Κριστιάνε Ζαταΐ ανήκει στους δημιουργούς που αντιμετωπίζουν το θέατρο όχι ως έναν κλειστό χώρο αναπαράστασης, αλλά ως έναν ζωντανό μηχανισμό σκέψης.

Γεννημένη στο Ρίο ντε Τζανέιρο το 1968, μεγάλωσε μέσα σε ένα καλλιτεχνικό περιβάλλον και από μικρή ηλικία ανέπτυξε μια βαθιά σχέση με τον κινηματογράφο. Σπούδασε θέατρο και δημοσιογραφία, συνέχισε με σπουδές στην τέχνη και τη φιλοσοφία και σταδιακά διαμόρφωσε μια ιδιαίτερη δημιουργική γλώσσα, όπου η σκηνή συναντά την κάμερα και το πραγματικό συναντά το φανταστικό.

Ιδρύτρια της ομάδας Vértice de Teatro, στράφηκε στους μεγάλους κλασικούς συγγραφείς —τον Στρίντμπεργκ, τον Σαίξπηρ, τον Τσέχοφ— αναζητώντας όχι μια απλή μεταφορά των έργων τους, αλλά έναν νέο τρόπο να συνομιλήσουν με το σήμερα.

Η διεθνής αναγνώριση ήρθε μέσα από έργα όπως το Julia, μια σύγχρονη διασκευή της «Δεσποινίδας Τζούλιας» του Στρίντμπεργκ, ενώ η συνεργασία της με κορυφαίους θεατρικούς οργανισμούς της Ευρώπης την καθιέρωσε ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες φωνές του σύγχρονου θεάτρου.

Η δική της ματιά βασίζεται πάντα σε μια ερώτηση: τι μπορεί να μας πει ένα παλιό έργο για τον κόσμο που ζούμε τώρα;

Από τον Ίψεν στη Βραζιλία του σήμερα

Η επιλογή του «Εχθρού του λαού» δεν είναι τυχαία. Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η σύγκρουση ανάμεσα στην προσωπική ακεραιότητα και την κοινωνική αποδοχή. Ο Τόμας Στόκμαν ανακαλύπτει ότι το νερό των λουτρών της πόλης είναι μολυσμένο και προσπαθεί να προστατεύσει την κοινότητα. Όμως η αποκάλυψη απειλεί την οικονομία της περιοχής και εκείνοι που αρχικά τον στηρίζουν στρέφονται εναντίον του.

Για την Κριστιάνε Ζαταΐ, το κεντρικό ζήτημα είναι η αλήθεια — και κυρίως η σχέση μας μαζί της σε μια εποχή όπου η παραπληροφόρηση, οι ψευδείς ειδήσεις και η πόλωση έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα.

«Ξεκινάμε δηλώνοντας ότι η αλήθεια δεν υπάρχει πλέον, ότι δεν υπάρχουν πια γεγονότα, αλλά μόνο εκδοχές των γεγονότων», έχει αναφέρει σε συνεντεύξεις η ίδια, εξηγώντας πως το έργο συνομιλεί άμεσα με τον κόσμο στον οποίο ζούμε.

Η παράσταση αντλεί έμπνευση από τις πολιτικές και κοινωνικές εντάσεις της σύγχρονης Βραζιλίας, ιδιαίτερα την περίοδο του Μπολσονάρο, όταν οι κοινωνικές διαιρέσεις έγιναν πιο έντονες και η σχέση ανάμεσα στην εξουσία, την οικονομία και την αλήθεια βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο.

Για τη Ζαταΐ, ο φασισμός δεν εμφανίζεται πάντα με ξεκάθαρες μορφές. Μπορεί να χρησιμοποιεί τα εργαλεία της δημοκρατίας, τον φόβο και την οικονομική ανασφάλεια για να αποκτήσει χώρο.

Μια παράσταση που δεν ζητά απλώς να την παρακολουθήσεις

Το μεγάλο ερώτημα του “A Trial” δεν είναι μόνο αν ο Στόκμαν έχει δίκιο. Είναι αν εμείς μπορούμε ακόμη να ακούσουμε μια διαφορετική άποψη.

Σε έναν κόσμο όπου οι δημόσιες συζητήσεις οδηγούνται συχνά από την αντιπαράθεση και όχι από τον διάλογο, η Ζαταΐ επιστρέφει το θέατρο στην αρχική του λειτουργία: ως χώρο συνάντησης, σύγκρουσης και σκέψης.

Η δημόσια δίκη του Στόκμαν θυμίζει όλο και περισσότερο τις ψηφιακές δίκες που συμβαίνουν καθημερινά στις οθόνες μας. Οι αποφάσεις παίρνονται πριν ακουστούν όλα τα στοιχεία, οι απόψεις μετατρέπονται σε στρατόπεδα και η συζήτηση αντικαθίσταται από την καταδίκη.

Η Ζαταΐ δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Επιστρέφει ένα δύσκολο ερώτημα στο κοινό: Μπορούμε ακόμη να συζητήσουμε;

Ιnfo

Διάρκεια 150΄
Πειραιώς 260 (Η)
26/07 έως 27/07/2026 στις 20:00
Εισιτήρια εδώ

Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις