Μια ομάδα κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζει το ενδεχόμενο αποστολής απορριφθέντων αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν, σύμφωνα με τρεις Ευρωπαίους διπλωμάτες που επιβεβαίωσαν τις σχετικές συζητήσεις. Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη νέα στρατηγική της ΕΕ για τη μεταφορά μέρους του συστήματος επιστροφών μεταναστών εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων, κάτι που επιχειρείται για πρώτη φορά σε επίπεδο Ένωσης.
Τα σχέδια ακολουθούν την έγκριση νομοθεσίας που δίνει τη δυνατότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να δημιουργούν κέντρα σε χώρες εκτός ΕΕ για τη διαχείριση μεταναστών στους οποίους έχει απορριφθεί το δικαίωμα παραμονής στο ευρωπαϊκό έδαφος. Τα λεγόμενα «κέντρα επιστροφών» θα μπορούν να λειτουργούν υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες που τα φιλοξενούν σέβονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές δίκαιο. Περισσότερα από τα μισά από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ ζήτησαν νωρίτερα αυτόν τον μήνα την ταχεία υλοποίηση του μέτρου, μέσω επιστολής που περιήλθε στην κατοχή του Politico.
Η Δανία, η Αυστρία, η Ελλάδα, η Γερμανία και η Ολλανδία βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας για τη διαχείριση απορριφθέντων αιτούντων άσυλο εκτός των συνόρων της Ένωσης. «Στόχος μας είναι να ολοκληρώσουμε τις πρώτες συμφωνίες για τη δημιουργία αυτών των δομών μέσα στο 2026, ώστε να είναι λειτουργικές από το 2027», είχε δηλώσει ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, πριν από την έγκριση της σχετικής νομοθεσίας.
Ρουάντα, Ουζμπεκιστάν και Ουγκάντα στα σενάρια που εξετάζονται
Οι χώρες που θα φιλοξενήσουν τα κέντρα δεν έχουν ακόμη επιλεγεί, ενώ η πολιτική και διπλωματική διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, σύμφωνα με δύο ακόμη Ευρωπαίους διπλωμάτες.
Η νέα πρωτοβουλία έρχεται μετά από μια σειρά αμφιλεγόμενων προσπαθειών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να μεταφέρουν τη διαχείριση της μετανάστευσης εκτός της ηπείρου. Τα σχέδια του Ηνωμένου Βασιλείου για τη Ρουάντα εγκαταλείφθηκαν πέρυσι ύστερα από πολυετείς νομικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις, ενώ τα κέντρα μεταναστών της Ιταλίας στην Αλβανία έχουν βρεθεί επανειλημμένα στο στόχαστρο δικαστικών προσφυγών. Υποστηρικτές της νέας ευρωπαϊκής προσέγγισης εκτιμούν ότι οι κανόνες της ΕΕ μπορούν να πετύχουν εκεί όπου προηγούμενες προσπάθειες δυσκολεύτηκαν, προσφέροντας σαφές νομικό πλαίσιο για τις υπεράκτιες εγκαταστάσεις.
Παρότι οι κυβερνήσεις εξετάζουν τη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν και αυτό έχει επιβεβαιωθεί σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, η σύναψη συμφωνιών θα αποτελεί ευθύνη των επιμέρους κρατών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία δεν συμμετείχε στις συνομιλίες για την επιλογή των χωρών, καθώς και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη, θα πρέπει να ενημερωθούν πριν τεθούν σε λειτουργία τα κέντρα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη διοχετεύσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ στη Ρουάντα μέσω του προγράμματος Global Gateway, ανακοινώνοντας επενδύσεις ύψους 900 εκατ. ευρώ το 2023. Παράλληλα, έχει διαθέσει 119 εκατ. ευρώ σε επιχορηγήσεις προς το Ουζμπεκιστάν.
Μια ακόμη χώρα που συζητείται παρασκηνιακά είναι η Ουγκάντα, σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο από μία από τις χώρες του βασικού πυρήνα των διαβουλεύσεων, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της εμπιστευτικότητας των συνομιλιών. Αντίθετα, χώρες που βρίσκονται γεωγραφικά κοντά στην ΕΕ, όπως η Αίγυπτος και η Λιβύη, έχουν αποκλειστεί λόγω ανησυχιών ότι θα μπορούσαν να ενισχυθούν τα κυκλώματα διακίνησης μεταναστών.
Ο υπουργός Μετανάστευσης της Κύπρου, Νικόλας Ιωαννίδης, είχε δηλώσει πριν από την έγκριση της νομοθεσίας για τα κέντρα επιστροφών ότι η «γενική ιδέα» είναι η δημιουργία τέτοιων δομών «ίσως στην Αφρική ή την Ασία», αλλά «όχι κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα».
Αντιδράσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις ευρωπαϊκές αξίες
Ο Νικόλας Ιωαννίδης τόνισε επίσης ότι η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων θα αποτελέσει «κριτήριο αξιολόγησης» για τις συμφωνίες, ενώ η ΕΕ επιθυμεί τη συμμετοχή διεθνών οργανισμών, όπως ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, ώστε να διασφαλίζεται η τήρηση των κανόνων.
Ωστόσο, οι επικρίσεις απέναντι στο σχέδιο είναι έντονες. Ο Ζαν-Νικολά Μπεζ, εκπρόσωπος της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στις Βρυξέλλες, υποστήριξε ότι η ΕΕ πέφτει θύμα «λαϊκιστικής ρητορικής» και «εναλλακτικών γεγονότων» σχετικά με τους μετανάστες. Όπως δήλωσε στο Politico, οι πρόσφυγες διατρέχουν «τον κίνδυνο να σταλούν σε μια χώρα» όπου ενδέχεται να «υποστούν ανεπανόρθωτη βλάβη».
Ορισμένα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Γαλλία και η Ισπανία, έχουν επίσης εκφράσει επιφυλάξεις. «Δεν έχω δει ποτέ κέντρο επιστροφών σε τρίτη χώρα που να λειτουργεί πραγματικά», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα, προσθέτοντας ότι «δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό εκφράζει την Ευρώπη μας».
Αντίστοιχη ήταν και η τοποθέτηση της ευρωβουλευτή των Πρασίνων Μελίσα Καμαρά, η οποία ήταν η βασική διαπραγματεύτρια της πολιτικής της ομάδας της για τους νέους μεταναστευτικούς κανόνες της ΕΕ. Μιλώντας στο Politico, υποστήριξε ότι η δημιουργία κέντρων επιστροφών εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων «παραβιάζει τις θεμελιώδεις αξίες της ΕΕ για την αξιοπρέπεια και τη συμμόρφωση με τα θεμελιώδη δικαιώματα».
«Με τη δημιουργία τέτοιων κέντρων στο Ουζμπεκιστάν ή τη Ρουάντα, δεν θα έχουμε καμία απολύτως εγγύηση ότι τηρούνται τα ανθρώπινα δικαιώματα», πρόσθεσε.
Τι προβλέπουν οι νέοι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σύμφωνα με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, το οποίο εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εν μέσω συνθημάτων «στείλτε τους πίσω στις χώρες τους» από δεξιούς και ακροδεξιούς ευρωβουλευτές, τα κέντρα επιστροφών θα φιλοξενούν άτομα που έχουν εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα νομικά μέσα για να παραμείνουν στην ΕΕ και βρίσκονται σε αναμονή απέλασης.
Η προσέγγιση αυτή διαφέρει από προηγούμενα σχέδια υπεράκτιας διαχείρισης της μετανάστευσης στη Βρετανία, τη Δανία και την Ιταλία, τα οποία επικεντρώνονταν σε αιτούντες άσυλο ή σε νεοεισερχόμενους μετανάστες. Οι πρωτοβουλίες αυτές δεν κατάφεραν να προχωρήσουν ουσιαστικά, καθώς τα ιταλικά κέντρα στην Αλβανία βρέθηκαν αντιμέτωπα με δικαστικές προσφυγές, τα σχέδια της Δανίας για τη Ρουάντα παρέμειναν στάσιμα και το βρετανικό πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε έπειτα από χρόνια νομικών αντιπαραθέσεων.
Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις
