Ηεκλογή του Κωνσταντίνου Κυρανάκη στη θέση του γραμματέα της Πολιτικής Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας δεν αποτελεί απλώς μια ακόμη κομματική αλλαγή σκυτάλης. Επαναφέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που απασχολεί εδώ και χρόνια τα γαλάζια στελέχη: μπορεί ο γραμματέας της ΝΔ να είναι ξανά ένας ισχυρός πολιτικός παράγοντας ή ο θεσμός έχει πλέον μετατραπεί οριστικά σε οργανωτικό βραχίονα της εκάστοτε ηγεσίας;
Η συζήτηση έχει ιστορικό βάθος. Αντίθετα με ό,τι πολλοί πιστεύουν, η θέση του γραμματέα της Πολιτικής Επιτροπής δεν υπήρχε από την ίδρυση της ΝΔ. Επί Κωνσταντίνου Καραμανλή, Γεωργίου Ράλλη, Ευάγγελου Αβέρωφ, Κωνσταντίνου Μητσοτάκη και Μιλτιάδη Έβερτ, οι κομματικές λειτουργίες ασκούνταν με διαφορετικό τρόπο. Η σύγχρονη μορφή του θεσμού δημιουργήθηκε από τον Κώστα Καραμανλή, μετά την εκλογική ήττα του 2000, στο πλαίσιο μιας συνολικής αναδιοργάνωσης της παράταξης. Πρώτος γραμματέας εξελέγη το 2001, ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης.
Η εποχή Μεϊμαράκη
Η πρώτη ουσιαστικά περίοδος, όπου μπήκε ψηλά ο πήχης, καταγράφηκε όταν ο γραμματέας ήταν πολιτικό κέντρο εξουσίας.
Ο Βαγγέλης Μεϊμαράκης δεν υπήρξε απλώς ο πρώτος γραμματέας. Υπήρξε ο άνθρωπος που καθόρισε το πολιτικό αποτύπωμα της θέσης. Στα χρόνια που η ΝΔ βρισκόταν στην αντιπολίτευση και αργότερα στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης Καραμανλή, ο γραμματέας λειτουργούσε ως ένας ιδιότυπος ενδιάμεσος ανάμεσα στο κόμμα και την κυβέρνηση.
Διέθετε απευθείας επαφή με τις νομαρχιακές οργανώσεις, τους συνδικαλιστές της παράταξης, τους βουλευτές της περιφέρειας και τα ιστορικά στελέχη. Πολλές φορές, οι διαμαρτυρίες για κυβερνητικές επιλογές δεν κατέληγαν πρώτα στο Μέγαρο Μαξίμου, αλλά στο γραφείο του γραμματέα.
Παλαιά στελέχη θυμούνται ότι ο Μεϊμαράκης συνήθιζε να μεταφέρει στον Κώστα Καραμανλή τις αντιδράσεις της βάσης για υπουργικές συμπεριφορές, για φαινόμενα αλαζονείας της εξουσίας ή για επιλογές που θεωρούνταν απομακρυσμένες από την παραδοσιακή λαϊκή δεξιά. Δε λειτουργούσε ως αντίπαλο κέντρο εξουσίας, αλλά ούτε και ως απλός εκτελεστής αποφάσεων.
Αυτή ήταν ίσως η περίοδος κατά την οποία ο γραμματέας της ΝΔ διέθετε τη μεγαλύτερη πραγματική ισχύ.
Ο Ζαγορίτης και τα δύσκολα χρόνια
Το 2006. τον διαδέχθηκε ο Λευτέρης Ζαγορίτης.
Η θητεία του συνέπεσε με τις πιο δύσκολες στιγμές της δεύτερης κυβέρνησης Καραμανλή. Τα δομημένα ομόλογα, το Βατοπέδι, οι πυρκαγιές του 2007 και η αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια δημιούργησαν πίεση προς το κόμμα.
Σε εκείνη τη συγκυρία, ο γραμματέας λειτούργησε περισσότερο ως πολιτικός απορροφητήρας κραδασμών, παρά ως οργανωτικός παράγοντας. Οι οργανώσεις ζητούσαν εξηγήσεις, οι βουλευτές μετέφεραν την πίεση των εκλογικών τους περιφερειών και ο γραμματέας καλείτο να μεταφέρει προς τα πάνω ένα συχνά δυσάρεστο μήνυμα: ότι η κυβέρνηση έχανε σταδιακά την επαφή με την κοινωνική της βάση.
Μετά την ήττα του 2009, η ΝΔ εισήλθε σε περίοδο εσωστρέφειας και αναζήτησης ταυτότητας. Ο Ανδρέας Λυκουρέντζος εξελέγη γραμματέας το 2010, με βασική αποστολή την οργανωτική ανασυγκρότηση του κόμματος.
Σε μια περίοδο όπου η ΝΔ αναζητούσε νέο βηματισμό, υπό τον Αντώνη Σαμαρά, ο ρόλος του γραμματέα παρέμεινε πολιτικός. Δεν ήταν τυχαίο ότι ακόμη και μετά την αποχώρησή του, παρενέβαινε δημόσια σε κρίσιμες εσωκομματικές εξελίξεις, όπως συνέβη στην κρίση των εσωκομματικών εκλογών του 2015, όταν άσκησε ανοιχτή κριτική στην κομματική λειτουργία.
Ο Μανώλης Κεφαλογιάννης, που ακολούθησε τον Λυκουρέντζο, εκπροσωπούσε την παραδοσιακή αντίληψη του γραμματέα, ως πολιτικού στελέχους με ξεχωριστό κύρος και προσωπική αναφορά στη βάση.
Στη μεταμνημονιακή πλέον πραγματικότητα, η θέση εξακολουθούσε να διαθέτει βαρύτητα, αλλά το πολιτικό σύστημα είχε αρχίσει να αλλάζει. Οι αποφάσεις λαμβάνονταν ολοένα και περισσότερο από στενούς ηγετικούς πυρήνες και λιγότερο από τα κομματικά όργανα.
Παπαμιμίκος: η στροφή στη νέα γενιά
Η εκλογή του Ανδρέα Παπαμιμίκου, το 2013, αποτέλεσε ίσως την τελευταία προσπάθεια να δοθεί στο κόμμα μια πιο αυτόνομη παρουσία.
Αποτέλεσε όμως, ταυτόχρονα και την πρώτη επιλογή εκ των στελεχών νέας γενιάς, που θα μπορούσε να φέρει «φρέσκο αέρα» και μία διαφορετική δυναμική, καθώς ο κόσμος της πολιτικής άλλαζε όσο η ΝΔ μεγάλωνε σε ηλικία. Εξελέγη σε ηλικία 33 ετών, προερχόμενος από την κομματική κοιτίδα, την ΟΝΝΕΔ.
Κατά την ανάληψη των καθηκόντων του, μίλησε για τη δημιουργία «ενός νέου πολιτικού οργανισμού», που θα προσελκύσει ξανά πολίτες, οι οποίοι είχαν απομακρυνθεί από τη ΝΔ.
Ο Παπαμιμίκος επιχείρησε να αναβαθμίσει τον οργανωτικό μηχανισμό και να δώσει μεγαλύτερο λόγο στις κομματικές δομές. Ωστόσο, η μνημονιακή περίοδος, οι συγκυβερνήσεις και η αυξανόμενη προσωποκεντρική λειτουργία των κομμάτων περιόρισαν σημαντικά τα περιθώρια ενός αυτόνομου γραμματέα. Η λήξη της θητείας του βρήκε τη ΝΔ ταραγμένη, βυθισμένη στην εσωστρέφεια, ενώ έχει καταγραφεί κι ένας εκρηκτικός καβγάς με τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη, την περίοδο όπου ο τελευταίος διεκδικούσε την προεδρία του κόμματος.
Η εποχή Μητσοτάκη
Με την εκλογή του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ηγεσία της ΝΔ, το 2016, ξεκινά ουσιαστικά μια νέα εποχή.
Ο Λευτέρης Αυγενάκης, ο Γιώργος Στεργίου, ο Παύλος Μαρινάκης και αργότερα η Μαρία Συρεγγέλα υπηρέτησαν σε ένα διαφορετικό οργανωτικό μοντέλο.
Η ισχύς μεταφέρθηκε σταδιακά, από τα παραδοσιακά κομματικά όργανα, προς το προεδρικό επιτελείο. Οι στρατηγικές αποφάσεις λαμβάνονταν αποκλειστικά κεντρικά, η επικοινωνία ελεγχόταν από στενούς μηχανισμούς και οι γραμματείς λειτούργησαν κυρίως ως συντονιστές της κομματικής μηχανής.
Ενδιαφέρουσα περίοδος ήταν αυτή του Παύλου Μαρινάκη, ο οποίος απέκτησε μεγάλη δημόσια προβολή, «φώτισε»περισσότερο τη θέση με την παρουσία του και ξεχώρισε σε επίπεδο δυναμικής, με το μοντέλο ωστόσο να έχει ήδη αλλάξει, λόγω της μεταφοράς όλων των αποφάσεων στα κεντρικά του Μαξίμου.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρώτη κρίση μεταξύ του κόμματος και του «επιτελικού κράτους» του Μαξίμου ήρθε το 2023, με τον νόμο για τα ομόφυλα ζευγάρια. Η κυβερνητική αυτή απόφαση για τον γνωστό νόμο ήρθε να ταράξει τα νερά. Γραμματέας του κόμματος ήταν η Μαρία Συρεγγέλα. Αντί όμως να υπάρξει μία επιχείρηση κατευνασμού και εκτόνωσης, η κυβέρνηση αποφάσισε να επιβληθεί επί της ουσίας στο κόμμα, με αποτέλεσμα να διοργανωθούν μέχρι και τα περίφημα «σεμινάρια» σε βουλευτές, με το αποτέλεσμα γνωστό: Οι 51 από τους 156 βουλευτές, είτε καταψήφισαν είτε απείχαν από την ψηφοφορία στη Βουλή, ενώ πολλοί από όσους υπερψήφισαν, το έκαναν γιατί κατείχαν κυβερνητική θέση και άλλοι γιατί δεν ήθελαν να χάσουν την εύνοια της κεντρικής εξουσίας.
Έτσι, για πρώτη φορά από το 2001, η θέση του γραμματέα έπαψε να θεωρείται κέντρο εσωκομματικής ισχύος.
Το στοίχημα Κυρανάκη
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αναλαμβάνει σήμερα ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα οργανώσει αποτελεσματικά τον κομματικό μηχανισμό ή αν θα προετοιμάσει τη ΝΔ για τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Αυτά θεωρούνται αυτονόητα καθήκοντα της θέσης.
Το ερώτημα είναι αν θα επιχειρήσει να επαναφέρει κάτι από την πολιτική δυναμική που χαρακτήριζε τον θεσμό στις παλαιότερες εποχές. Αν δηλαδή, ο γραμματέας θα ξαναγίνει ο άνθρωπος που μεταφέρει προς την ηγεσία τις αγωνίες της βάσης, που αφουγκράζεται τις τοπικές οργανώσεις και που, όταν χρειάζεται, θα έχει το πολιτικό βάρος να επισημαίνει λάθη, αστοχίες ή επιλογές που δε βρίσκουν απήχηση στην παράταξη.
Εάν δηλαδή θα τηρήσει τον διακριτό ρόλο που θα πρέπει να έχει ένας ισχυρός γραμματέας της Νέας Δημοκρατίας.
Για πολλούς, παλαιούς νεοδημοκράτες, αυτή ακριβώς ήταν η αποστολή του γραμματέα. Και ίσως αυτός να είναι ο λόγος που η εκλογή Κυρανάκη αντιμετωπίζεται, όχι απλώς ως μια αλλαγή προσώπου, αλλά ως μια ευκαιρία να φανεί, αν ένας θεσμός, που κάποτε βρισκόταν στον πυρήνα της εσωκομματικής ισορροπίας, μπορεί να ανακτήσει μέρος της χαμένης του επιρροής.
Ο ίδιος έχει αποδείξει ως τώρα, ότι «δε μασάει τα λόγια του» και οπωσδήποτε έχει την ικανότητα να υπηρετεί την κυβέρνηση Μητσοτάκη, αλλά και να παρεμβαίνει, εκφράζοντας τις θέσεις του για κρίσιμα πολιτικά ζητήματα. Ελάχιστοι ίσως γνωρίζουν ότι η πορεία του σε θέσεις ευθύνης ξεκίνησε επί προεδρίας Σαμαρά, όταν εκλέχτηκε πρόεδρος της νεολαίας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (YEPP) και μάλιστα σε ηλικία 26 ετών, ενώ είχε θητεύσει ήδη και στη θέση του αντιπροέδρου. Μετέπειτα, έγινε και ο πρώτος πρόεδρος της YEPP, που εξελέγη για δεύτερη συνεχόμενη θητεία.
Η εκλογή του σήμερα στη θέση του γραμματέα της πολιτικής επιτροπής της ΝΔ, θεωρείται μία ευκαιρία να αναδείξει τον ισχυρό ρόλο του κομματικού μηχανισμού στην άσκηση κυβερνητικής εξουσίας και βέβαια να επαναφέρει στελέχη και ψηφοφόρους, που απομακρύνθηκαν τα τελευταία χρόνια, για διάφορους λόγους.
Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις
