Μέσα σε μία εβδομάδα η Ανατολική Μεσόγειος βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο του αμερικανικού ενεργειακού σχεδιασμού. Πρώτα στην Ουάσιγκτον, με τη συνεδρίαση του East Mediterranean Gas Forum. Και στη συνέχεια στο Χιούστον, την ενεργειακή πρωτεύουσα των ΗΠΑ, όπου το σχήμα 3+1 επανήλθε στο προσκήνιο με τα εγκαίνια του East Med Energy Center (EMEC). Το σχήμα που δημιουργήθηκε στην πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά έμεινε χωρίς ουσιαστική δραστηριότητα επί Τζο Μπάιντεν, αποκτά πλέον νέα πολιτική κινητικότητα.
Από τις επαφές και τις διεργασίες στη διάρκεια της εβδομάδας προκύπτει η προσπάθεια να διευρυνθεί ο κύκλος των χωρών και των φορέων που μπορούν να επωφεληθούν από τον νέο ενεργειακό σχεδιασμό, ώστε να αποκτήσει περισσότερα πολιτικά και οικονομικά στηρίγματα. Το δεύτερο στοιχείο είναι η ανάγκη για ένα πλαίσιο κανόνων, χωρίς το οποίο δεν μπορούν να σταθούν ούτε μεγάλες επενδύσεις ούτε μακροπρόθεσμες επιχειρηματικές συμφωνίες.
Οταν ο αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ είπε ότι «το εμπόριο υπερνικά τις συγκρούσεις», περιέγραψε τη λογική με την οποία οι ΗΠΑ επιχειρούν να ξαναχτίσουν την ενεργειακή τους στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο. Την ίδια ανάγνωση αποτυπώνει και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος, μετά την ολοκλήρωση της συνεδρίασης, δήλωσε στο «Βήμα» ότι δημιουργείται μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου που αποκλείει μονομερείς ενέργειες και αναθεωρητικές λογικές. Σε αυτό το πλαίσιο, η απουσία της Τουρκίας δεν περνά απαρατήρητη. Η γειτονική χώρα παραμένει εκτός των πρωτοβουλιών, όχι ως αποτέλεσμα αποκλεισμού αλλά επειδή η μέχρι σήμερα στάση της δεν συμβαδίζει με τη φιλοσοφία τους.
Συνεδρίαση του σχήματος 3+1
Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις στο Χιούστον, η συνάντηση του 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + ΗΠΑ) είχε και έναν σαφή πολιτικό συμβολισμό, καταδεικνύοντας ότι το σχήμα επανέρχεται ως εργαλείο ενεργειακής και γεωπολιτικής συνεννόησης. Ο Ράιτ απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στον ρόλο της αμερικανίδας πρέσβειρας στην Αθήνα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, λέγοντας ότι αποτελεί βασικό παράγοντα για την προώθηση αυτής της ιδέας – η ίδια, σύμφωνα με πληροφορίες, επιχειρηματολόγησε στη συνάντηση ότι «οι ΗΠΑ ήταν το +1 από την πρώτη μέρα», θέλοντας να υπογραμμίσει τη συνέχεια της αμερικανικής εμπλοκής στο σχήμα.
Η αμερικανική πλευρά αναγνώρισε επίσης τον ρόλο της ελληνικής αντιπροσωπείας. Ο αμερικανός υπουργός Ενέργειας επαίνεσε τις ελληνικές πρωτοβουλίες, σημειώνοντας με χαλαρή διάθεση ότι «όλα προέρχονται από την Ελλάδα», ενώ ο ειδικός απεσταλμένος για την ενεργειακή ολοκλήρωση Τζόσουα Βολζ στάθηκε στη «συνέπεια της δέσμευσης» που υπάρχει στο σχήμα 3+1. Οπως είπε, το Χιούστον δεν συνιστά το τέλος αυτής της διαδρομής, καθώς πλέον αναμένεται να οριστεί η ημερομηνία της επόμενης συνεδρίασης στο Ισραήλ.
Καλώδιο που δοκιμάζει τους κανόνες
Η συζήτηση για την ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο αποκτά συγκεκριμένο περιεχόμενο πάνω σε ένα από τα πιο κρίσιμα έργα της περιοχής που αφορά την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ. Σε ερώτηση του ΡΙΚ προς τον Κρις Ράιτ για τις προκλητικές ενέργειες της Τουρκίας που έχουν στόχο να υπονομεύσουν το έργο, ο αμερικανός υπουργός εξέφρασε πολιτική στήριξη, χωρίς όμως να οδηγήσει την απάντησή του σε ευθεία αντιπαράθεση με την Αγκυρα.
«Οι ΗΠΑ επιθυμούν απολύτως να δουν την ανάπτυξη περισσότερων ενεργειακών υποδομών σε όλον τον κόσμο και ιδίως μεταξύ φίλων και συμμάχων μας. Φυσικά στηρίζουμε και ενδιαφερόμαστε για το συγκεκριμένο έργο» ανέφερε. Πρόσθεσε ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί «μια φιλική διευθέτηση».
Για τη Λευκωσία, το ζήτημα είναι πιο περίπλοκο. Η Κύπρος βεβαίως στηρίζει με τις επαφές της στην Ουάσιγκτον την ηλεκτρική διασύνδεση. Καλείται όμως να σηκώσει το μεγαλύτερο οικονομικό βάρος και γι’ αυτό ζητεί μακροπρόθεσμες διαβεβαιώσεις ότι το έργο δεν θα βρεθεί εκ νέου αντιμέτωπο με τουρκικές παρεμβάσεις ή εμπόδια. Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζονται τρόποι συμμετοχής της Αναπτυξιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (DFC) ώστε να θωρακιστεί το αμερικανικό γεωπολιτικό ενδιαφέρον για το έργο.
Με άλλα λόγια, το Great Sea Interconnector εξελίσσεται στο πρώτο πραγματικό τεστ αυτής της λογικής. Αν η περιοχή πρόκειται να λειτουργήσει ως χώρος ενεργειακής συνεργασίας, τότε κρίσιμες υποδομές δεν μπορούν να παραμένουν όμηροι μονομερών ενεργειών και γεωπολιτικών εκβιασμών.
Οι «αρρυθμίες» του Τζόσουα Βολζ
Οταν ψηφίστηκε το East Med Act το 2019, το οποίο προέβλεπε τη δημιουργία του East Med Energy Center, η αρχική προσδοκία ήταν ότι ο φάκελος θα περνούσε από το Γραφείο Ενεργειακών Πόρων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Εκεί είχαν βρεθεί τα προηγούμενα χρόνια διπλωμάτες με βαθιά γνώση της περιοχής, όπως ο Φράνσις Φάνον και ο Τζέφρι Πάιατ.
Στην πράξη, όμως, το έργο πέρασε στο υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ και συνδέθηκε με τον Βολζ, ειδικό απεσταλμένο για την ενεργειακή ολοκλήρωση. Στα πρώτα στάδια της επεξεργασίας του σχεδίου παρουσιάστηκαν ιδέες πολύ πιο σύνθετες από το μοντέλο που τελικά εγκαινιάστηκε στο Χιούστον. Μεταξύ αυτών, περιλαμβανόταν και η σκέψη να ανατεθούν διαφορετικές πτυχές του EMEC σε τρία πανεπιστήμια των ΗΠΑ και τρία του εξωτερικού.
Ο συντονισμός και οι νομοθέτες
Πηγές με γνώση των σχετικών συζητήσεων υποστηρίζουν ότι ένα τέτοιο σχήμα θα ήταν δύσκολο να λειτουργήσει στην πράξη, ιδίως αν ληφθεί υπόψη το ύψος της χρηματοδότησης και η εμπειρία του US Israel Energy Center στη Λουιζιάνα. Οι αρρυθμίες, ωστόσο, δεν περιορίστηκαν μόνο στον σχεδιασμό. Πληροφορίες από το Καπιτώλιο αναφέρουν ότι δεν υπήρξε πάντα ο απαραίτητος συντονισμός με τα γραφεία των νομοθετών.
Για παράδειγμα, το EMEC ήταν ένα έργο που στηρίχθηκε τόσο από αμερικανo-εβραϊκές οργανώσεις, όπως η Αμερικανική Εβραϊκή Επιτροπή (AJC), όσο και από την ομάδα Ελληνοϊσραηλινής Συμμαχίας στο Κογκρέσο (CHIA). Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η παρουσίαση του έργου φέρεται να δημιούργησε σύγχυση σε νομοθέτες που στηρίζουν το Ισραήλ, καθώς θεώρησαν ότι πρόκειται για πρότζεκτ ανταγωνιστικό προς το US Israel Energy Center. Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι αυτό οφείλεται στην απουσία συντονισμού από το γραφείο του Βολζ, ειδικά με την ισραηλινή πλευρά.
Η απουσία και τα ερωτήματα
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα ερωτήματα που προκάλεσε η απουσία υπουργικής εκπροσώπησης του Ισραήλ τόσο στο Eastern Mediterranean Gas Forum στην Ουάσιγκτον όσο και στη συνάντηση του 3+1 και στα εγκαίνια του EMEC στο Χιούστον. Η απουσία αυτή δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ απομακρύνεται από το σχήμα. Δείχνει, όμως, ότι ο συντονισμός γύρω από το νέο Κέντρο δεν υπήρξε πάντα ομαλός.
Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις
