Σύμφωνα με δημοσίευμα της Καθημερινής, η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου (ΕΔΕΛ) ζητά την επιστροφή περίπου 2,9 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 25% των κοινοτικών πόρων που διατέθηκαν για την προμήθεια των πολυκέντρων ανακύκλωσης από τον ΕΔΣΝΑ, τον φορέα διαχείρισης απορριμμάτων στην Αττική. Στο δεύτερο πόρισμά της για την υπόθεση, η ΕΔΕΛ επισημαίνει σοβαρές αδυναμίες στη λειτουργία των πολυκέντρων, τα οποία συνεχίζει να διαχειρίζεται η εταιρεία που τα προμήθευσε.

Μεταξύ των προβλημάτων που καταγράφονται είναι η έλλειψη ελέγχων από τον ΕΔΣΝΑ, η ανυπαρξία αξιόπιστων στοιχείων για τα είδη, τις ποσότητες και την τελική διαχείριση των υλικών που συλλέγονται. Την υπόθεση ερευνά παράλληλα και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, εξετάζοντας την ορθή χρήση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Τα πολυκέντρα αυτά είναι γνωστά κοντέινερ με μηχανήματα ανακύκλωσης πλαστικών, μεταλλικών και γυάλινων αντικειμένων, τα οποία έχουν εγκατασταθεί τα τελευταία τρία χρόνια σε πλατείες και κοινόχρηστους χώρους δήμων σε όλη τη χώρα. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι διαγωνισμοί και οι συμβάσεις για την προμήθειά τους μέσω του προηγούμενου ΕΣΠΑ (ΥΜΕΠΕΡΑΑ), από τρεις φορείς: τον ΕΔΣΝΑ στην Αττική (130 μηχανήματα), τον ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου (58 μηχανήματα) και τον ΕΣΔΑΚ Κρήτης (60 μηχανήματα).

Σημειώνεται ότι τα πολυκέντρα δεν προορίζονται για την ανακύκλωση συσκευασιών, για τις οποίες υπάρχει ήδη οργανωμένο σύστημα (οι μπλε κάδοι της ΕΕΑΑ και τα «σπιτάκια» της Ανταποδοτικής Ανακύκλωσης – επίσης κατασκευασμένα από την ίδια εταιρεία, την ΤΕΧΑΝ). Αντίθετα, είχαν σχεδιαστεί για υλικά χωρίς οργανωμένη διαδικασία ανακύκλωσης. Ωστόσο, ο σχεδιασμός τους υπήρξε εξαρχής αμφιλεγόμενος, καθώς, σύμφωνα με τη νομοθεσία, η ανακύκλωση δεν αποτελεί ευθύνη των δήμων ούτε πρέπει να χρηματοδοτείται από δικούς τους ή ευρωπαϊκούς πόρους, αλλά από τους παραγωγούς και εισαγωγείς των ανακυκλώσιμων υλικών.

Καταγγελίες και έλεγχοι

Η έρευνα για τα πολυκέντρα ανακύκλωσης ξεκίνησε το 2023, κατόπιν εντολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ύστερα από καταγγελίες για «φωτογραφικό» διαγωνισμό και σοβαρές δυσλειτουργίες στην υλοποίηση των συμβάσεων. Το πρώτο πόρισμα, που ολοκληρώθηκε το 2024 και δημοσιοποιήθηκε στις 5/9/2024 από τους Data Journalists, κατέληγε ζητώντας την επιστροφή 2,9 εκατ. ευρώ (25% των κοινοτικών πόρων) και διατύπωνε 15 συστάσεις για διορθωτικές ενέργειες.

Η νέα «έκθεση οριστικών αποτελεσμάτων ελέγχου παρακολούθησης» της ΕΔΕΛ, που αποκαλύπτει σήμερα η «Κ», εξετάζει αν οι συστάσεις αυτές εφαρμόστηκαν από τους τρεις φορείς διαχείρισης απορριμμάτων και την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης του ΥΜΕΠΕΡΑΑ, δηλαδή την αρμόδια αρχή για τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Ωστόσο, η έκθεση εστιάζει μόνο σε ορισμένα από τα ζητήματα του 2024 και παρουσιάζει αναντιστοιχίες σε σχέση με το πρώτο πόρισμα.

Τα ευρήματα του ελέγχου

  • Στο πρώτο πόρισμα η ΕΔΕΛ είχε ζητήσει να διασφαλιστεί ότι τα πολυκέντρα λειτουργούν σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές του διαγωνισμού. Για τον λόγο αυτό, έγινε δειγματοληπτικός έλεγχος σε έξι από τα 130 πολυκέντρα: στα πέντε η εταιρεία διαχείρισης ενημερώθηκε ώστε να αδειάσουν οι κάδοι και να ελεγχθούν τα στοιχεία, ενώ το έκτο εξετάστηκε σε πλήρη λειτουργία. Η διαπίστωση ήταν ότι, σε γενικές γραμμές, τα μηχανήματα λειτουργούν ορθά και υπάρχει συμμόρφωση με τις προηγούμενες παρατηρήσεις.
  • Ένα βασικό εύρημα του πρώτου ελέγχου ήταν πως τα πολυκέντρα, αν και είχαν αγοραστεί για την ανακύκλωση υλικών εκτός συστημάτων, στην πράξη χρησιμοποιούνταν για ανακύκλωση συσκευασιών. Σε όλες τις περιπτώσεις η διαχείριση είχε ανατεθεί στην ΤΕΧΑΝ, δηλαδή στην ίδια εταιρεία που προμήθευσε τα μηχανήματα. Στην Αττική, ο ΕΔΣΝΑ είχε συνάψει σχετική σύμβαση με την ΤΕΧΑΝ στις 9/9/2022. Το πόρισμα σημειώνει ότι η σύμβαση έληξε στα τέλη του 2023 και δεν προσκομίστηκε νεότερη.

Ο ΕΔΣΝΑ απάντησε ότι η σύμβαση «παραμένει εμπράκτως σε ισχύ», αποδίδοντας την καθυστέρηση σε αλλαγές στη διοίκηση. Το κρίσιμο όμως, σύμφωνα με την ΕΔΕΛ, είναι ότι ο ιδιώτης που έχει αναλάβει τη λειτουργία των πολυκέντρων δεν ελέγχεται από κανέναν. «Δεν φαίνεται να ασκείται καμία εποπτεία από τον ΕΔΣΝΑ στην ΤΕΧΑΝ για τις παρεχόμενες υπηρεσίες», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Η ανακολουθία με την πρώτη έκθεση

Εδώ εντοπίζεται και η μεγαλύτερη ανακολουθία. Στην πρώτη έκθεση η ΕΔΕΛ κατέγραφε ότι ο ΕΔΣΝΑ είχε υπογράψει στις 2/8/2022 σύμβαση με την Ανταποδοτική Ανακύκλωση για τη λειτουργία των πολυκέντρων, βάσει της οποίας η εταιρεία δεν θα πληρωνόταν αλλά θα κρατούσε τα υλικά. Αργότερα, ο ΕΔΣΝΑ προσκόμισε απόφαση ακύρωσης της σύμβασης με προγενέστερη ημερομηνία. Η ΕΔΕΛ τότε είχε κρίνει ότι «μη νόμιμα» ανατέθηκε στην Ανταποδοτική η συλλογή, μεταφορά και πώληση των υλικών έως τις 7/7/2023, και είχε ζητήσει μάλιστα να αφαιρεθούν σχετικές αναφορές από την ιστοσελίδα της.

Στη νέα έκθεση, αντίθετα, δεν γίνεται καμία μνεία στο θέμα αυτό∙ απλώς αναφέρεται ότι τη διαχείριση έχει αναλάβει η ΤΕΧΑΝ από τον Σεπτέμβριο του 2022.

  • Ένα ακόμη σημείο που εξετάστηκε αφορά το αν τα υλικά που συλλέγονται δηλώνονται υπέρ των δήμων στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων (ΗΜΑ), τη βάση δεδομένων του υπουργείου Περιβάλλοντος, και ποια είναι η φύση τους – δηλαδή αν πρόκειται για συσκευασίες ή για άλλα ανακυκλώσιμα υλικά.

Σύμφωνα με την ΕΔΕΛ, η ΤΕΧΑΝ δήλωσε στο ΗΜΑ το 2023 στον ΕΔΣΝΑ 6.629 τόνους και στον ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου 400 τόνους, εκ των οποίων το 89% χαρακτηρίστηκε ως ανακυκλώσιμα, αλλά όχι συσκευασίες («ανακυκλώσιμα υλικά μη ευθύνης παραγωγού»). Ωστόσο, οι ελεγκτές που πραγματοποίησαν έλεγχο σε ένα πολυκέντρο διαπίστωσαν ότι «η πλειονότητα αυτών αφορούσε υλικά που ανήκαν στη διευρυμένη ευθύνη παραγωγού», χωρίς οι μετρήσεις του μηχανήματος να δείχνουν κάτι διαφορετικό.

Άγνωστες ποσότητες

Σε σχέση με την καταχώριση των ποσοτήτων ανά είδος αποβλήτου, η εταιρεία απάντησε ότι το 2023 δεν είχε αναπτυχθεί το ειδικό λογισμικό. Το 2024 το λογισμικό ολοκληρώθηκε και εγκαταστάθηκε σταδιακά στις τρεις περιφέρειες. Έτσι, «το έτος 2025 είναι το πρώτο έτος καταγραφής και αποτύπωσης ποσοτικών στοιχείων ανά κωδικό (σσ. κατηγορία) αποβλήτου στο e-portal».

Επιπλέον, η ΕΔΕΛ επισημαίνει:

  • ότι πέρα από την απουσία εποπτείας και ελέγχων στην ΤΕΧΑΝ, ο ΕΔΣΝΑ δεν είχε αναρτήσει τα στοιχεία ανά δήμο για το 2024, κάτι που τελικά έγινε μόλις στις 19 Ιουνίου 2025,
  • ότι «δεν υπάρχει καμία ενημέρωση από τον ΕΔΣΝΑ για την πορεία των αποβλήτων μετά τη συλλογή τους πλην της αναφοράς για τοποθέτηση αυτών σε χώρο αποθήκευσης της ΤΕΧΑΝ για το έτος 2023».

Εγκατάσταση πολυκέντρων

Αναφορικά με την εγκατάσταση, προκύπτει ότι ο ΕΔΣΝΑ δεν έχει τοποθετήσει ακόμη όλα τα πολυκέντρα. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι «βρίσκεται σε εξέλιξη ανασχεδιασμός του συστήματος προκειμένου να τοποθετηθούν τα 22 πολυκέντρα ανακύκλωσης σε άλλους δήμους. Στόχος του ανασχεδιασμού είναι η βελτιστοποίηση της αξιοποίησης του διαθέσιμου και χρηματοδοτημένου εξοπλισμού».

Αντίθετα, στην Κρήτη ο ΕΣΔΑΚ έχει τοποθετήσει όλα τα πολυκέντρα και απομένει μόνο η ηλεκτροδότηση των τελευταίων 14. Στην Πελοπόννησο έχουν ήδη εγκατασταθεί τα 54 από τα 58, ενώ τα υπόλοιπα βρίσκονται σε διαδικασία τοποθέτησης.

Ποια είναι τα τελικά συμπεράσματα

Στα τελικά της συμπεράσματα η ΕΔΕΛ αναφέρει ότι «δεν καθίσταται εφικτή η διατύπωση ασφαλών συμπερασμάτων σχετικά με την αξιοπιστία του συστήματος καταγραφής και μέτρησης των λοιπών ανακυκλώσιμων υλικών που συλλέγονται από τα πολυκέντρα ανακύκλωσης και εν συνεχεία δηλώνονται στο ΗΜΑ». Ως εκ τούτου, «η ήδη επιβληθείσα κατ’ αποκοπήν δημοσιονομική διόρθωση ύψους 25% επί των δαπανών των ελεγχόμενων έργων των ΕΔΣΝΑ, ΦΠΔΣΑ Πελοποννήσου και ΕΣΔΑΚ δεν θεωρείται επαρκές διορθωτικό μέτρο».

Κατά την ΕΔΕΛ, η αδυναμία πιστοποίησης της αποτελεσματικής λειτουργίας του συστήματος δεν συνιστά «πλήρη αστοχία»: «Το γεγονός ότι τα συγχρηματοδοτούμενα πολυκέντρα λειτουργούν τηρώντας τις τεχνικές προδιαγραφές (…) και λαμβάνοντας υπόψη ότι επιτελούν σε έναν αρκετά ικανοποιητικό βαθμό τους σκοπούς των ενταγμένων πράξεων και βάσει της αρχής της αναλογικότητας, η μη επαρκής διαδρομή ελέγχου για την αξιοπιστία του συστήματος καταγραφής και μέτρησης των λοιπών ανακυκλώσιμων που συλλέχθηκαν από τα πολυκέντρα δεν συνιστά πλήρη αστοχία», ώστε να ζητηθεί η επιστροφή του 100% της χρηματοδότησης.

Πλην όμως «αποτελεί σοβαρή έλλειψη» και έτσι προτείνεται επιπλέον της ήδη επιβληθείσας περικοπής του 25%, να περικοπεί ακόμη 25% από την κοινοτική χρηματοδότηση που πήρε συγκεκριμένα ο ΕΔΣΝΑ, ήτοι 2,9 εκατ. ευρώ. Περαιτέρω ζητεί να παρακολουθηθεί διοικητικά η εξέλιξη της τοποθέτησης των υπόλοιπων πολυκέντρων στην Αττική, καθώς πλέον το προηγούμενο ΕΣΠΑ έχει λήξει. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ΕΔΕΛ δεν αγγίζει το θέμα της αλληλεπικάλυψης των πολυκέντρων με τα σπιτάκια της Ανταποδοτικής και τον μπλε κάδο της ΕΕΑΑ, θέμα που αφορά τη μετακύλιση του κόστους της ανακύκλωσης στους δήμους από τους παραγωγούς των αποβλήτων, όπως ορίζει η κοινοτική νομοθεσία.

Η «Κ» επικοινώνησε με την ΤΕΧΑΝ και τον ΕΔΣΝΑ ζητώντας τη θέση τους για όσα διαπιστώνει η Επιτροπή. Από την πλευρά του ο ΕΔΣΝΑ υποστηρίζει ότι τα πολυκέντρα λειτουργούν όλα κανονικά και εποπτεύονται σε ικανό βαθμό. Ως προς το τι δηλώνει η ΤΕΧΑΝ στο ΗΜΑ, ο ΕΔΣΝΑ απαντά ότι δεν έχει τρόπο να το ελέγξει και ότι αυτό είναι υπόθεση του υπουργείου Περιβάλλοντος. Τέλος, αναφέρει ότι τα τελευταία 22 πολυκέντρα είναι σε διαδικασία τοποθέτησης. Από την πλευρά της ΤΕΧΑΝ δηλώθηκε αδυναμία να απαντηθούν τα ερωτήματα στον περιορισμένο χρόνο που δόθηκε στο πλαίσιο του ρεπορτάζ.

Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις