Ο Ιούλιος παραδοσιακά αποτελεί τον πρώτο από τους δύο μήνες κορύφωσης της τουριστικής περιόδου, στο επίκεντρο της οποίας βρίσκονται τα ελληνικά νησιά. Παράλληλα, ωστόσο, με τη χαλάρωση και την… κοσμοπλημμύρα στις παραλίες και τα σοκάκια τους, υπάρχουν και προβλήματα, ορισμένα από τα οποία έχουν αποκτήσει χαρακτήρα μονιμότητας. Αναμφίβολα, δε, ένα από τα σημαντικότερα και πιο επιτακτικά που καλούνται να διαχειριστούν οι νησιωτικοί δήμοι ειδικά αυτές τις ημέρες των διακοπών, είναι η επάρκεια του νερού.
Η λειψυδρία, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει εξελιχθεί σε μόνιμη απειλή για πολλές περιοχές της Ελλάδας, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, αναδεικνύοντας τα όρια τόσο των υφιστάμενων υποδομών όσο και των φυσικών «αντοχών» πολλών νησιών, καθώς και την ανάγκη για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Η κλιματική κρίση, η μείωση των βροχοπτώσεων, η ολοένα ταχύτερη εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα, η αύξηση των αναγκών κατά τους θερινούς μήνες και η διαρκώς αυξανόμενη πίεση στο σύνολο των φυσικών πόρων συνθέτουν ένα περίπλοκο πρόβλημα. Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, άλλωστε, η Ανατολική Μεσόγειος συγκαταλέγεται στις περιοχές οι οποίες αναμένεται να επηρεαστούν περισσότερο από την κλιματική αλλαγή, με συχνότερα φαινόμενα παρατεταμένης ξηρασίας και μείωσης των διαθέσιμων υδατικών αποθεμάτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτεία προχώρησε το τελευταίο διάστημα στην κήρυξη αρκετών νησιών σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, προκειμένου να επιταχυνθούν οι διαδικασίες υλοποίησης έργων ύδρευσης και αφαλάτωσης. Ανάμεσά τους βρίσκονται η Τήνος, η Αλόννησος και το Μεγανήσι, ενώ η Πάτμος παραμένει σε αντίστοιχο καθεστώς έως το τέλος Ιουλίου. Οι αιτίες, όμως, είναι περισσότερες και βαθύτερες. Παρά το γεγονός ότι η δημόσια συζήτηση συχνά συνδέει τη λειψυδρία αποκλειστικά με τον υπερτουρισμό – κάτι που αναμφίβολα ισχύει – οι δήμαρχοι πολλών από τα νησιά τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα επιμένουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Οπως υπογραμμίζουν, η αιτία δεν είναι αποκλειστικά η αύξηση των επισκεπτών, αλλά ένας συνδυασμός παραγόντων που περιλαμβάνει την πολυετή ανομβρία, την υποβάθμιση του υδροφόρου ορίζοντα, τις παλαιές υποδομές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την ανεξέλεγκτη κατανάλωση.
Ένα πρόβλημα που ήρθε για να μείνει
Οι πέντε περιπτώσεις που παρουσιάζονται στην έρευνα των «ΝΕΩΝ» παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες αλλά και διαφορές μεταξύ τους. Η Τήνος μιλά για υπερκατανάλωση, η Αλόννησος για εξαντλημένα αποθέματα, το Μεγανήσι για ανεπαρκή τροφοδοσία, η Πάτμος για την καθοριστική συμβολή των βροχών στη διάρκεια του φετινού χειμώνα και η Κύθνος για έναν υδροφόρο ορίζοντα που έχει πλέον φτάσει στα όριά του.
Κοινός παρονομαστής, ωστόσο, παραμένει η ανάγκη για νέες υποδομές και καλύτερη διαχείριση του νερού. Οι αφαλατώσεις, οι νέες δεξαμενές, ο περιορισμός των απωλειών στα δίκτυα και η καλλιέργεια κουλτούρας εξοικονόμησης αποτελούν πλέον αναπόσπαστα στοιχεία της καθημερινότητας των νησιωτικών δήμων.
Την ίδια στιγμή, εξάλλου, αντίστοιχες πιέσεις καταγράφονται και σε άλλα νησιά του Αιγαίου και των Δωδεκανήσων, όπως η Λέρος, αλλά και σε περιοχές της νησιωτικής χώρας που παρακολουθούν στενά τα διαθέσιμα αποθέματα νερού ενόψει του καλοκαιριού, καθώς η λειψυδρία εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα περιβαλλοντικής και αναπτυξιακής πολιτικής της επόμενης δεκαετίας.
Δεν παίρνει αναβολή
Η πραγματικότητα είναι, σε κάθε περίπτωση, αμείλικτη και δεν επιτρέπει σε κανέναν να κρύψει το πρόβλημα «κάτω από το χαλί». Η λειψυδρία δεν αποτελεί πλέον ένα περιστασιακό φαινόμενο, το οποίο εμφανίζεται μόνο σε περιόδους ανομβρίας. Τείνει να μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό της νέας κλιματικής πραγματικότητας, ειδικά στη χώρα μας και την ευρύτερη περιοχή.
Καθώς ο Ιούλιος έχει ήδη μπει για τα καλά, με χιλιάδες Ελληνες και τουρίστες να έχουν ξεκινήσει τις διακοπές τους, οι τοπικές Αρχές καλούνται να διαχειριστούν μια λεπτή ισορροπία: να εξασφαλίσουν ότι οι κάτοικοι και οι επισκέπτες θα απολαύσουν ένα καλοκαίρι χωρίς προβλήματα υδροδότησης, γνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η πραγματική μάχη για το νερό δεν θα κριθεί φέτος, αλλά στα χρόνια που έρχονται.
Το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό
Τις επόμενες μέρες αναμένεται να τεθεί σε διαβούλευση το νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων. Αυτό ανέφερε χθες στο Mega ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου. Σύμφωνα με τον υπουργό, «το πρόβλημα με το νερό είναι συνολικό και απαιτεί μία ολιστική διαχείριση». Οπως είπε, «χρειάζεται να προχωρήσουμε σε μία μεταρρύθμιση, να ενώσουμε δυνάμεις, καθώς στη χώρα μας υπάρχουν 735 οργανισμοί διαχείρισης του νερού, όταν σε Ιρλανδία και Πολωνία υπάρχει ένας». Επεσήμανε δε πως «η προσπάθεια αυτή ξεκινάει από την Αττική και τις γειτονικές περιοχές στη Στερεά Ελλάδα, τη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική, όπου κατοικεί πάνω από το 50% του πληθυσμού, ενώ κεντρικοί φορείς θα είναι η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ». Σύμφωνα με τον ίδιο, «δεν μπορεί ο κάθε δήμος μόνος του να κάνει τις απαραίτητες επενδύσεις, δεν έχει την οικονομική δυνατότητα. Ενώ η ΕΥΔΑΠ και η ΕΥΑΘ έχουν την οικονομία κλίμακος και την τεχνογνωσία και μπορούν να τις κάνουν».
«Σας θυμίζω ότι πάρα πολλά δίκτυα είναι πεπαλαιωμένα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις διαρροές και για τη δημόσια υγεία», συμπλήρωσε, τονίζοντας ότι «σήμερα στις 100 σταγόνες νερού στη χώρα μας, σε κάποιες περιοχές οι 70 χάνονται, όταν σε χώρες όπως η Σιγκαπούρη και το Ισραήλ, η ίδια σταγόνα χρησιμοποιείται δύο και τρεις φορές». Ο ίδιος τόνισε, τέλος, ότι το νερό στην Ελλάδα είναι και θα παραμείνει το φθηνότερο στην Ευρώπη, με την καλύτερη ποιότητα. «Το νερό είναι και θα παραμείνει δημόσιο αγαθό. Ανήκει σε όλους μας και κυρίως στα παιδιά μας, και οφείλουμε να το προστατεύουμε». Στο ίδιο πλαίσιο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας επεσήμανε ότι έχουν σχεδιαστεί τρεις κύκλοι χρηματοδότησης σε δήμους για την υλοποίηση έργων κατά της λειψυδρίας.
Τι λένε οι δήμαρχοι
Γεράσιμος Κατωπόδης: Το νερό έρχεται από τη Λευκάδα, αλλά δεν φτάνει
Το Μεγανήσι έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες. Το νησί δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε τοπικούς υδατικούς πόρους, αλλά υδροδοτείται από τη Λευκάδα μέσω υποθαλάσσιου αγωγού. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον δήμαρχο Γεράσιμο Κατωπόδη, είναι ότι η υφιστάμενη γεώτρηση που τροφοδοτεί το σύστημα δεν επαρκεί πλέον για να καλύψει τη ζήτηση.
Η δημοτική αρχή ζήτησε η ίδια την ένταξη σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης, προκειμένου να ξεπεραστούν γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και να υλοποιηθούν έργα. Ηδη εγκαταστάθηκε νέα μονάδα αφαλάτωσης δυναμικότητας 600 κυβικών μέτρων ημερησίως, ενώ ακολουθεί δεξαμενή χωρητικότητας 1.000 κυβικών μέτρων.
Το προηγούμενο καλοκαίρι οι κάτοικοι βίωσαν νυχτερινές διακοπές νερού από τα μεσάνυχτα έως τις 6 το πρωί. «Ευελπιστούμε ότι με τη νέα μονάδα αυτό θα σταματήσει», σημειώνει ο δήμαρχος. Παράλληλα, απευθύνει έκκληση τόσο στους κατοίκους όσο και στους επισκέπτες για συνετή χρήση του νερού, υπογραμμίζοντας ότι η εξοικονόμηση παραμένει απαραίτητη ακόμη και όταν ενισχύονται οι υποδομές.
Παναγιώτης Αναγνώστου: Επτά γεωτρήσεις, μειωμένα αποθέματα και αγώνας δρόμου
Η Αλόννησος αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις νησιών όπου η αύξηση του τουρισμού συνυπάρχει με τη μείωση των διαθέσιμων υδατικών πόρων. Παρά την ένταξή της σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης για τρεις μήνες, ο δήμαρχος Παναγιώτης Αναγνώστου επιμένει ότι το μέτρο δεν έχει επικοινωνιακό χαρακτήρα.
«Δεν πρόκειται ούτε για επικοινωνιακό τέχνασμα ούτε για μικροπολιτική εκμετάλλευση. Είναι η επίσημη αναγνώριση μιας πραγματικότητας που βιώνουμε καθημερινά», αναφέρει ο ίδιος.
Ο δήμος παρέλαβε πριν από χρόνια μόλις μία γεώτρηση. Σήμερα λειτουργούν επτά, ωστόσο πολλές παρουσιάζουν μειωμένη απόδοση καθώς τα υδάτινα αποθέματα έχουν περιοριστεί σημαντικά. Επιπλέον, ο δήμαρχος ξεκαθαρίζει ότι η τουριστική ανάπτυξη δεν θεωρείται απειλή για το νησί. «Δεν έχουμε κορεσμό στο τουριστικό κομμάτι. Δεν έχουμε πρόβλημα να δεχτούμε επισκέπτες», σημειώνει στα «ΝΕΑ».
Η πρόκληση είναι διαφορετική: να εξασφαλιστούν οι απαραίτητες ποσότητες νερού σε μια περίοδο όπου οι φυσικές πηγές παρουσιάζουν ολοένα και μικρότερη απόδοση.
Παναγιώτης Κροντηράς: Το πρόβλημα δεν είναι ο υπερτουρισμός, αλλά η υπερκατανάλωση
Η Τήνος συγκαταλέγεται στα νησιά που κηρύχθηκαν πρόσφατα σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, γεγονός που προκάλεσε εύλογη ανησυχία ενόψει της θερινής περιόδου. Ωστόσο, ο δήμαρχος Παναγιώτης Κροντηράς εμφανίζεται καθησυχαστικός ως προς την επάρκεια νερού για το φετινό καλοκαίρι. «Αυτή τη στιγμή έχουμε κανονική υδροδότηση χωρίς κανένα πρόβλημα» σημειώνει, και εξηγεί ότι το συγκεκριμένο καθεστώς λειτουργεί κυρίως ως διοικητικό εργαλείο ώστε να επισπευσθούν διαδικασίες που υπό κανονικές συνθήκες θα απαιτούσαν μήνες.
Οπως αναφέρει, η χρηματοδότηση για ενοικίαση μονάδων αφαλάτωσης εγκρίθηκε πρόσφατα και η κήρυξη έκτακτης ανάγκης επιτρέπει την ταχεία εγκατάστασή τους μέσα σε λίγες εβδομάδες αντί για αρκετούς μήνες. Ο δήμαρχος απορρίπτει τη σύνδεση της λειψυδρίας με τον υπερτουρισμό, μιλώντας στα «ΝΕΑ». «Η Τήνος δεν αντιμετωπίζει προβλήματα υπερτουρισμού. Δεχόμαστε πίεση περίπου σαράντα ημέρες τον χρόνο και αυτή είναι διαχειρίσιμη», τονίζει.
Αντιθέτως, εστιάζει στην αλλαγή καταναλωτικών συνηθειών. Οπως σημειώνει, το φαινόμενο της ανεξέλεγκτης δημιουργίας ιδιωτικών πισινών, οι γεωτρήσεις και η υπερβολική άρδευση μεγάλων κήπων δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις σε ένα ήδη επιβαρυμένο σύστημα. «Πρέπει να αλλάξει η νοοτροπία μας. Το νερό είναι πολύτιμο αγαθό», επισημαίνει χαρακτηριστικά.
Η περίπτωση της Τήνου αναδεικνύει ίσως καλύτερα από κάθε άλλη ότι η λειψυδρία δεν είναι αποκλειστικά ζήτημα αριθμού επισκεπτών. Είναι και ζήτημα διαχείρισης, κατανάλωσης και προσαρμογής σε μια νέα περιβαλλοντική πραγματικότητα.
Σταμάτης Γαρδέρης: Στα «κόκκινα» κάθε καλοκαίρι
Η Κύθνος δεν περιλαμβάνεται στα νησιά τα οποία βρίσκονται σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης αναφορικά με τη λειψυδρία. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις. Κάθε άλλο αφού, σύμφωνα με τον δήμαρχό της Σταμάτη Γαρδέρη, το νησί λειτουργεί κάθε χρόνο οριακά κατά τους θερινούς μήνες.«Είμαστε στα κόκκινα ειδικά τον Ιούλιο και τον Αύγουστο», τονίζει. Ο δήμος υλοποιεί διαρκώς παρεμβάσεις προκειμένου να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες, ωστόσο αναγνωρίζει ότι αυτές δεν αποτελούν οριστική λύση.
Το βασικό πρόβλημα είναι η εξάντληση του υδροφόρου ορίζοντα. Για τον λόγο αυτό, η δημοτική αρχή έχει εκπονήσει ολοκληρωμένο σχέδιο που βασίζεται κυρίως στις αφαλατώσεις και στη δημιουργία νέων δεξαμενών. «Βάσει του σχεδίου που έχουμε καταθέσει στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, για τουλάχιστον μία εικοσαετία λύνεται το πρόβλημα της ύδρευσης», υποστηρίζει ο δήμαρχος.
Αξίζει να σημειωθεί πως η Κύθνος συμπεριλαμβάνεται στη λίστα των νησιών όπου η λειψυδρία δεν είναι έκτακτο γεγονός αλλά μια χρόνια κατάσταση που απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό και μακροχρόνιες επενδύσεις.
Νικήτας Τσαμπαλάκης: Οι χειμερινές βροχές απέτρεψαν τα χειρότερα
Η Πάτμος αποτελεί πιθανότατα το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα του πόσο καθοριστικές μπορεί να αποδειχθούν οι καιρικές συνθήκες για την υδατική ασφάλεια ενός νησιού. Για του λόγου το αληθές, μόλις πριν από λίγους μήνες, το φράγμα του νησιού είχε φτάσει σε οριακό σημείο. «Το φράγμα είχε πιάσει κυριολεκτικά πάτο», περιγράφει ο δήμαρχος Νικήτας Τσαμπαλάκης. Η κατάσταση ήταν τόσο σοβαρή ώστε η δημοτική αρχή ζήτησε η ίδια την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης τον περασμένο Νοέμβριο, η οποία θα παραμείνει σε ισχύ έως και το τέλος του Ιουλίου. Η εικόνα σήμερα, ωστόσο, είναι αισθητά καλύτερη. Κι αυτό διότι οι βροχοπτώσεις του χειμώνα γέμισαν το φράγμα, ενώ ενισχύθηκε και το δίκτυο αφαλατώσεων. «Μας έσωσαν οι βροχές του χειμώνα», παραδέχεται ο δήμαρχος μιλώντας στα «ΝΕΑ».
Παράλληλα, πέρα από τις δύο υφιστάμενες μονάδες, προχωρά νέο έργο αφαλάτωσης προϋπολογισμού 830.000 ευρώ για την περιοχή του Κάμπου, η οποία αντιμετώπιζε διαχρονικά προβλήματα επάρκειας. Με βάση και τα παραπάνω, η Πάτμος δείχνει σήμερα καλύτερα προετοιμασμένη σε σχέση με προηγούμενα χρόνια, ωστόσο οι τοπικές αρχές γνωρίζουν ότι η φετινή σχετική άνεση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες του χειμώνα και όχι σε οριστική επίλυση του προβλήματος.
Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις
