Για πρώτη φορά, έπειτα από 10 χρόνια συνεχούς αύξησης, ο αριθμός των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους παγκοσμίως καταγράφει μείωση. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή απέχει πολύ από το να σηματοδοτεί το τέλος μιας κρίσης που εξακολουθεί να βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Αυτό κατέδειξε μεταξύ άλλων η νέα ετήσια έκθεση Global Trends της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), σύμφωνα με την οποία ο συνολικός αριθμός των ανθρώπων που ζούσαν σε κατάσταση αναγκαστικού εκτοπισμού μειώθηκε το 2025 στα 117,8 εκατομμύρια, από 123,2 εκατομμύρια στο τέλος του 2024.

Ωστόσο, παρά τη μείωση, η εικόνα μόνο καθησυχαστική δεν είναι: σήμερα, ένας στους 70 ανθρώπους παγκοσμίως βρίσκεται σε κατάσταση αναγκαστικού εκτοπισμού, ενώ το συνολικό μέγεθος της κρίσης παραμένει σχεδόν διπλάσιο σε σύγκριση με πριν από δέκα χρόνια.

Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες Μπαρχάμ Σαλίχ παρουσίασε τα στοιχεία στη Γενεύη, επιμένοντας ότι η συγκυρία δεν προσφέρεται ούτε για εφησυχασμό ούτε για πανηγυρισμούς, αλλά για ενίσχυση των προσπαθειών προς μόνιμες λύσεις.

Επιστροφές σε ιστορικά υψηλά – αλλά όχι πάντα με ασφάλεια

Η αποκλιμάκωση του συνολικού αριθμού των εκτοπισμένων οφείλεται κυρίως στη σημαντική αύξηση των επιστροφών σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες εστίες εκτοπισμού στον κόσμο.

Το 2025 συνολικά 14,7 εκατομμύρια άνθρωποι επέστρεψαν στις περιοχές ή στις χώρες καταγωγής τους — η δεύτερη υψηλότερη επίδοση από τότε που ξεκίνησαν να καταγράφονται τα σχετικά δεδομένα πριν από περίπου 60 χρόνια. Από αυτούς, περίπου 4,4 εκατομμύρια ήταν πρόσφυγες και 10,3 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένοι.

Οι μεγαλύτερες μετακινήσεις επιστροφής καταγράφηκαν στο Αφγανιστάν, το Σουδάν και τη Συρία.

Η Ύπατη Αρμοστεία, ωστόσο, προειδοποιεί ότι η ανάγνωση αυτών των αριθμών απαιτεί προσοχή: πολλές από τις επιστροφές πραγματοποιήθηκαν υπό πίεση ή προς περιοχές που εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από ανασφάλεια, κατεστραμμένες υποδομές, περιορισμένη πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και ελάχιστες δυνατότητες βιοπορισμού. Υπό αυτές τις συνθήκες, η βιωσιμότητα των επιστροφών παραμένει αβέβαιη.

Ποιοι είναι οι εκτοπισμένοι του κόσμου

Παράλληλα, σχεδόν 5,4 εκατομμύρια άνθρωποι αναγκάστηκαν μέσα στο 2025 να διασχίσουν σύνορα αναζητώντας ασφάλεια. Από τις νέες προσφυγικές μετακινήσεις, το ένα τρίτο προήλθε μόνο από δύο χώρες: το Σουδάν και την Ουκρανία.

Στο τέλος του 2025, οι άνθρωποι που βρίσκονταν σε καθεστώς αναγκαστικού εκτοπισμού περιλάμβαναν 41,6 εκατομμύρια πρόσφυγες και άτομα που χρειάζονται διεθνή προστασία, περίπου 68,6 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένους και σχεδόν 9 εκατομμύρια αιτούντες άσυλο που ανέμεναν απόφαση για την υπόθεσή τους.

Οι εσωτερικά εκτοπισμένοι αντιπροσωπεύουν πλέον το 58% του συνόλου, επιβεβαιώνοντας ότι η πλειονότητα όσων αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους δεν διασχίζει διεθνή σύνορα αλλά παραμένει εντός της χώρας της.

Ωστόσο, όπως αναφέρει η έκθεση, σε μια από τις λίγες θετικές εξελίξεις της χρονιάς, σχεδόν 46.000 ανιθαγενείς απέκτησαν ιθαγένεια σε 24 χώρες.

Οι χώρες που σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος

Η γεωγραφική κατανομή των προσφυγικών πληθυσμών παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη. Σύμφωνα με την έκθεση, το 68% των προσφύγων και όσων χρειάζονται διεθνή προστασία φιλοξενείται σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, ενώ το 26% βρίσκεται στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου.

Επιπλέον, σχεδόν τα δύο τρίτα των προσφύγων παραμένουν σε χώρες γειτονικές με τις χώρες καταγωγής τους.

Δια βίου εκτοπισμός

Το πιο ηχηρό μήνυμα της φετινής έκθεσης δεν αφορά μόνο τον αριθμό των εκτοπισμένων, αλλά τη διάρκεια του εκτοπισμού.

Σήμερα, επτά στους δέκα πρόσφυγες ζουν σε συνθήκες μακροχρόνιου εκτοπισμού, με πολλούς να βρίσκονται κάτω από το όριο της φτώχειας και να εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από ανθρωπιστική βοήθεια.

«Για πάρα πολλούς πρόσφυγες, ο εκτοπισμός ξεκινά ως σανίδα σωτηρίας αλλά διαρκεί μια ζωή», δήλωσε ο Μπαρχάμ Σαλίχ.

Με αυτό το δεδομένο, η Ύπατη Αρμοστεία με το σχέδιο «50 by 35», στοχεύει έως το 2035 να μειωθεί περισσότερο από το μισό ο αριθμός των προσφύγων που παραμένουν σε μακροχρόνιο εκτοπισμό και εξαρτώνται από ανθρωπιστική στήριξη.

Οι εθελούσιες επιστροφές πρέπει να αποτελούν την πρωταρχική λύση, σύμφωνα με τον Σαλίχ. Η επίλυση ορισμένων από τις μεγαλύτερες συγκρούσεις παγκοσμίως θα επέτρεπε σε εκατομμύρια πρόσφυγες να επιστρέψουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια στην πατρίδα τους.

Από εκεί και πέρα, το σχέδιο στηρίζεται στην ενίσχυση της αυτονομίας των προσφύγων μέσω της ένταξής τους στα εθνικά συστήματα εκπαίδευσης, υγειονομικής περίθαλψης, χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και αγοράς εργασίας, ώστε να μπορούν να παράγουν εισόδημα και να συμβάλλουν στις τοπικές και εθνικές οικονομίες.

Τα παιδιά στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η δημογραφική εικόνα του εκτοπισμού.

Παρότι τα παιδιά αντιστοιχούν στο 29% του παγκόσμιου πληθυσμού, αποτελούν το 38% των ανθρώπων που έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.

Το στοιχείο αυτό, όπως τονίζει η UNHCR, καθιστά κρίσιμη την επένδυση στην εκπαίδευση, την προστασία των παιδιών, την καταγραφή γεννήσεων και τη διατήρηση της οικογενειακής ενότητας ως προϋποθέσεις για οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη λύση.

Οι αριθμοί

• το 70% των προσφύγων και άλλων ανθρώπων που χρειάζονται διεθνή προστασία προέρχονται από το Αφγανιστάν, το Νότιο Σουδάν, το Σουδάν, τη Συρία, την Ουκρανία και τη Βενεζουέλα.

• Οι μεγαλύτερες χώρες υποδοχής προσφύγων και άλλων ανθρώπων που χρειάζονται διεθνή προστασία το 2025 ήταν: Κολομβία (2,8 εκατ.), Γερμανία (2,7 εκατ.), Τουρκία (2,4 εκατ.), Ουγκάντα (1,9 εκατ.), Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν (1,7 εκατ.), Τσαντ (1,5 εκατ.) και Πακιστάν (1,3 εκατ.).

• Σύμφωνα με το Κέντρο Παρακολούθησης Εσωτερικού Εκτοπισμού, 68,6 εκατ. άνθρωποι εκτιμάται ότι ήταν εσωτερικά εκτοπισμένοι λόγω συγκρούσεων ή βίας στο τέλος του 2025, σημειώνοντας μείωση 7% σε σχέση με το τέλος του 2024. Το Σουδάν παρέμεινε η μεγαλύτερη κρίση παγκοσμίως, με 9,1 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους εντός της χώρας.

• Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2026, οδήγησε σε περίπου 1 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους στον Λίβανο έως τα μέσα Μαΐου 2026 και 3,2 εκατ. προσωρινά εκτοπισμένους στην Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν έως τα τέλη Μαρτίου 2026.

Διαβάστε ΕΔΩ περισσότερες ειδήσεις